|
نواي سفيد
|
|
* مسعود برجيان بین این همه سبک موسیقی جورواجور، از پاپ و راک و رپ و متال و... که فت و فراوان گوش می دهیم، موسیقی سنتی ایرانی جایگاه مناسبی میان جوانان ندارد. اینکه چرا سلیقهی جوانان امروزی، موسیقی سنتی را کمتر می پذیرد، جای بحث بسیار دارد اما در نوایسفید این شماره می خواهیم دستگاه ها و آوازهای موسیقی سنتی ایرانی را فقط نام ببریم، موسیقیای که از غنای بینظیری برخوردار بوده و امروز مورد بیتوجهی وارثانش قرارگرفته است.
نقوش و حجاري ها و نگـارگـري هاي به جاي مانده از دوران باستان تا زمان اسلام نشان دهـنده عـلاقه و ذوق ايرانيان به هـنر موسيقي مي باشد. در دوران پس از اسلام موسيقي به دليل مخالف ها، شکوفايي دوران پـيشين خود را از دست داد. ولي به هـرحال به حيات خود ادامه داد. اين استمرار را مي توان در زمان صفويه در بناي کاخ چهـلستون و اتاق موسيقي کاخ عالي قاپو مشاهـده کرد.
موسيقي ملي ايران، مجـموعه اي است از نواهـا و آهـنگ هايي که در طول قـرن هـا، در اين سرزمين به وجود آمده و پـا به پاي ساير مظاهـر زندگي مردم ايران تحول وتکامل يافتـه، و بازتابي از خصوصيات اخلاقي، وقايع سياسي، اجـتماعـي و جـغـرافـيايي ملتي است که تاريخـش به زمان هاي بسيار دور مي رسد. ظرافت و حالت تعـمق ويـژه موسيقي ايراني انسان را به تـفـکر و تعـقل و رسيدن به جـهـاني غـير مادي رهـنمون مي سازد.
موسيقي ملي ايران، که مبـنا و سابقه اي بسيار کـهـن دارد، شامل شاخه هاي مختـلفي به شرح زير است:
1 - قـبل از اسلام: موسيقي هاي اقوام کهـن ايران شامل: بـخـتـيـاري، کردي، لري و...
2 - بعـد از اسلام:
الف -موسيقي مقامي(حماسي، تعـزيه، عـزا)
ب -رديفـي(دستگـاه هاي موسيقي سنـتي)
3 - موسيقي هاي محـلي ايران و نغـمه هاي سنـتي ( ملودي هاي دو گـروه قـبل) و تـنـظيم و تهـيه کلاسيک آنهـا.
طبق روش طبقه بـندي جـديد در آواز و مقامات، که از حدود صد سال پـيش برقـرار شده، آواز و موسيقي سنـتي ايران را در دوازده مجـموعه قرار داده اند که هـفت مجموعـه که وسعـت و استـقـلال بـيـشـتري داشتـه اند، دستگـاه ناميده شده و پـنج مجموعـه ديگـر را که مستـقل نـبوده و از دستگـاهـهاي مزبور منشعـب شده اند، آواز ناميده اند.
بر هـفت دستگـاه اصلي و پـنج آواز، تعـدادي گوشه استواري و الگـوي نوازندگـان و خوانـندگـان امروزي است.
شمار اين گـوشه ها را 228 ذکـر کرده اند، رديف هاي مخـتـلف و مشهـور استادان موسيقي سنـتي صد ساله اخـير مانـند آقا حسيـنـقـلي، ميرزا عـبدالله، درويش خان و صـبا نـيـزاز هـمين نـظم پـيـروي ميکـند.
نام هـفت دستـگـاه اصلي عـبارت است از شور، ماهـور، هـمايون، سه گـاه، چـهـارگـاه، نوا و راست پـنجـگـاه؛ نام پـنج آواز بدين شرح است: اصفـهـان، ابوعـطا، بـيات ترک، افـشاري و دشتـي.
براي اجراي يک دستگـاه با يک آواز تـرتـيـبي را بايد رعـايت کرد که معـمولا اين چـنـيـن است: درآمد، آواز، تصنـيف و رنگ، از زمان مرحوم درويش خان و به ابـتکـاري وي پـيش درآمد و چـهار مضراب نيـز به اين سلسله مراتـب اضافه شده است.
برای مثال دستگاه شور شامل: درآمد اول، درآمد دوم، كرشمه، درآمد رهاوي، سلمك، قرچه، رضوي، غزال و حسيني و زيركش سلمك
آواز دشتي شامل: درآمد اول،دشتستاني، حاجياني، غم انگيز، اوج و گيلكي
آواز ابو عطا شامل: درآمد، رامكلي، حجاز، چهار پاره، خسرو و شيرين و گبري
دستگاه سه گاه شامل: درآمد، زابل، مويه، شكسته مويه، مخالف، مغلوب و مثنوي
دستگاه همايون شامل: درآمد، چكاوك، شوشتري، ليلي و مجنون، ني داوود، بيداد، بختياري و اوج
دستگاه نوا شامل: درآمد، درآمد نيشابورك، گردونيه، نغمه، بيات راجه، عراق، نهفت، مجسلي، بوسليك، عشاق، تبريز، رهاب، تخت طاقديس و شاه ختايي
دستگاه راست پنجگاه شامل: درآمد اول، درآمد دوم، زنگوله، نغمه، پروانه، روح افزا، بيات عجم، بحر نور، قرچه، پنجگاه، عشاق، مبرقع، بوسليك، نيريز، چكاوك، طرز، راك هندي، راك كشمير،راك عبدالله وماوراء النهر.
|
مجلهي الكترونيك 
عضويت در خبرنامه نظرات.
